Geef alle leerlingen een laptop en het onderwijs wordt een stuk beter. Dat zou nog eens wat zijn! Dat de werkelijkheid wat genuanceerder ligt, bewijst het pionierswerk van de Meppelse scholengemeenschap Stad+Esch. Daar is dit schooljaar het onderwijsconcept ‘Eén- laptop-per-leerling’ van start gegaan. In opdracht van Kennisnet heeft Proven Partners onderzoek gedaan naar de leeropbrengsten van dit initiatief. De werkboeken zijn vervangen door digitale leermaterialen en een elektronische leeromgeving. Gedurende drie maanden zijn de bevindingen onderzocht van de 3e jaars leerlingen die het vak Engels volgen met de laptop. Daarbij is specifiek aandacht geschonken aan de randvoorwaarden en leeropbrengsten.

Geconcludeerd kan worden dat het gebruik van de laptops leidt tot meer motivatie en zelfsturing bij de leerlingen. De leerprestaties zijn niet onverdeeld toegenomen, waarbij aangetekend moet worden dat hoge verwachtingen vooraf al getemperd waren. Het initiatief bevindt zich in de pioniersfase. Het werken met de laptop heeft wel merkbaar positieve gevolgen voor de ICT- en informatievaardigheden van de leerlingen. Ook ervaren zij zelf voordelen van de multimediale mogelijkheden die zij nu binnen handbereik hebben. Vooral voor de luister- en spreekvaardigheid levert dit verbeteringen op. De docenten ervaren eveneens voordelen van het onderwijs met de laptop. Zij ervaren een toename aan zelfsturing door de leerlingen, die elkaar bovendien meer helpen. De leerlingen ontdekken dat de wijsheid ook bij hun klasgenoten ligt en het rumoer in de klas is afgenomen. Leerlingen die besluiten iets voor zichzelf te doen op de laptop, houden hun klasgenoten niet meer van hun werk.

Het leerproces verschuift mede dankzij het werken met de laptops van reproductiegericht onderwijs naar meer zelfsturend en zelfontdekkend leren. De leerlingen krijgen langzamerhand meer invloed op hun eigen leerproces en leren ook vaardigheden zoals plannen en het monitoren van de eigen voortgang. In de klas praten de leerlingen veel met elkaar en geven elkaar informeel tips over de programma’s op de laptop en helpen elkaar bij het oplossen van functionele problemen.
Tegelijkertijd blijkt dat de onderwijsvernieuwing niet beperkt blijft tot het investeren in laptops voor de leerlingen. Het realiseren van daadwerkelijke verbeteringen vergt ook andere goede ICT- randvoorwaarden zoals een draadloos netwerk, een elektronische leeromgeving, digitale schoolborden én voldoende oplaadpunten. Ook de ‘zachte kant’ van de verandering vraagt om voldoende aandacht. Zo is een toetsingskader opgesteld als praktische handreiking waarmee het digitaal leermateriaal kan worden getoetst op de juiste uitgangspunten voor het vmbo onderwijs. Ook zijn samenwerkingsverbanden gezocht, zowel voor de digitale content als de professionalisering van de betrokken docenten. Tijd is daarbij een cruciale factor. De werkdruk neemt toe naarmate meer nieuwe snufjes en mogelijkheden moeten worden beproefd terwijl veel dagelijkse activiteiten gewoon doorgaan.

Het is volgens de docenten nog zoeken naar didactische concepten waarbij echt met elkaar wordt samengewerkt. Het is investeren en pionieren met vertrouwen op betere leeropbrengsten, aantrekkelijker onderwijs met oog op de individuele talenten van leerlingen.

PROVENPARTNERS heeft veel ervaring met de ontwikkeling van virtuele leer- en werkomgevingen. Nieuwe media en ICT faciliteren de samenwerkings- en interactieprocessen tussen medewerkers en dat heeft een positief effect op de kennisproductiviteit en het lerend vermogen (innovatie) van organisaties. Wil je meer weten hierover? Neem dan vrijblijvend contact op. Het volledige onderzoeksrapport kun je hier vinden of op de website van Kennisnet.

Wist u dat er een groeiende groep is die niets te maken willen hebben met het nieuwe werken? Deze Homo Dinosaurus (homo dino’s) haakt bewust niet aan bij sociale platformen zoals Twitter, LinkedIn, Facebook en Hyves. Of ze hebben het geprobeerd en sluiten vervolgens hun accounts (dat is dus iets anders dan defrienden).

De term homo zappiens wordt vaak toegeschreven aan de generatie die is opgevoed met internet en digitale communities. Een stroming mensen die getypeerd kan worden doordat ze meerdere dingen tegelijkertijd doen, en dus letterlijk zappen tussen verschillende activiteiten.

De homo dino is dus het tegenovergestelde. De vraag is natuurlijk wat de reden zou kunnen zijn dat deze groep homo dino’s niet aansluit op het nieuwe werken? Wat is de toegevoegde waarde in de opkomende veranderingen?

Een voorzet:

1. Geen massa: meedoen op online netwerken heeft geen zin, omdat hun eigen bestaande netwerk nog niet aanwezig is op die plekken.
2. Geen directe winst: ook zonder online netwerken maken ze carrière en hebben ze sociale contacten.

Is dit een probleem? Moet er extra energie worden gestoken om hen te overtuigen van de voordelen en ze te laten participeren in het veranderingsproces? Ja en nee. Stilstand is achteruitgang, maar tegelijkertijd:

• Wie had in 1999 kunnen bedenken dat er in 2009 meer mobieltjes in Nederland zouden zijn dan mensen?
• of wie had in 1999 gedacht dat in 2009 internettoegang thuis als nutsvoorziening wordt gezien?

Bij deze twee veranderingen heeft er een ‘tipping point’ plaatsgevonden. Opeens is het normaal om een mobieltje en internet te hebben. Zelfs de groep die destijds niet mee wilde doen (bewust of onbewust) heeft nu een mobieltje en internettoegang.

Wanneer de massa een verandering adopteert, verspreidt dit zich ongemerkt en heeft men niet eens meer door dat ze mee doen. Ditzelfde fenomeen kan gelden voor de adoptie van het nieuwe werken (wat tegen die tijd anders heet), maar daarvoor is wel een bepaalde massa nodig. Wanneer het tipping point komt is dus de vraag. Maar de homo dino’s zullen zich transformeren naar homo zappiens. Anders sterven ze uit.

Mijn verwachting is echter dat het geen tien jaar duurt voor dit tipping point zich manifesteert. Tijdig je hierop voorbereiden kan helpen om te zorgen dat je niet achterloopt zodra het zover is.

Wilt u meer informatie over dit onderwerp? Neem dan contact op met Tom Verhoeve.

De toekomst is al begonnen. En voor wie een vooruitziende blik hierop wil werpen, is het boek Homo Zappiens een aanrader. Sinds begin jaren negentig groeien kinderen op in het digitale tijdperk. De eerste generatie voor wie technologie niets nieuws is, maar juist een vanzelfsprekendheid. De snelheid en het gemak waarmee de Homo Zappiens met allerhande gadgets spelen en hun (sociale) leven verrijken, biedt stof tot nadenken. En deze generatie sijpelt langzaam binnen in alle gelederen.

Inmiddels zijn meer boeken verschenen over deze ‘digital natives’ of de ‘Generatie Einstein’ waarin uit de doeken wordt gedaan hoe deze generatie opgroeit te midden van een beeldcultuur, waarin ze veelvuldig gebruik maken van ict-hulpmiddelen waardoor ze sneller, slimmer en socialer in de wereld staan. Technologie als tweede huid,  zoals Wim Veen het stelt. Wat anders is aan het vervolg op het eerder verschenen Engelstalig ‘Homo Zappiens; growing up in a digital age’ is de diepere verkenning van consequenties die de huidige ontwikkelingen hebben op de sectoren overheid, bedrijfsleven en onderwijs.

Omgaan met vernieuwing en verandering is van alle tijden. Het vergt wel ervaring en inzicht om de achterliggende processen en patronen te kunnen duiden en benutten. Daartoe waagt het boek een dappere poging. Op basis van concrete voorbeelden uit de drie sectoren en een beschouwing vanuit de wetenschappelijke literatuur wordt helder wat de invloed is van bijvoorbeeld Web 2.0 en de toenemende informatisering op ondermeer organiseren, (collectief) leren en besturen. Ook de noodzakelijke competenties die ontwikkelt moeten worden komen aan bod. En daarin kunnen we nog wat afkijken van de Homo Zappiens die zelf hun virtuele bestaan als logische uitbreiding van hun fysieke realiteit beschouwen en spelenderwijs hun mogelijkheden ontdekken.

Wat betekent dit voor de overheid, bedrijfsleven en onderwijs? In het boek komen enkele essenties naar voren die de huidige tendens kenmerken: meer interactie met de omgeving, participatie van ‘de gebruiker’,  delen van kennis, toenemende transparantie, werken in netwerken en het streven naar gemeenschappelijke waardecreatie. De techniek fungeert als katalysator voor deze ontwikkelingen en stelt ons in staat slimmer te denken, leren en (samen)werken. Dat is een voordeel in deze kenniseconomie waarin veel waarde wordt gehecht aan innovatie. De in het boek beschreven praktijkexperimenten schetsen daar een aardig beeld van en geven een voorproefje op de toekomst. En met die inzichten kun je zeker je voordeel doen!

“Leuk en verfrissend.” “Er zaten een paar mooie eyeopeners in, waar ik zeker wat mee ga doen.” Dit waren enkele van de vele reacties die we hebben ontvangen op de presentatie van Leo van de Vorst. Hij sprak op het 13e ITSMF Jaarcongres over een nieuwe globale trend: de Homo Zappiens.

Er is een nieuwe lerende generatie aan het onstaan: de Homo Zappiens, aldus professor Wim Veen van de TU Delft. Deze nieuwe generatie is volledig opgegroeid met het web en leert fundamenteel anders dan de oudere generaties. Dit heeft ook consequenties voor het bedrijfsleven, de Homo Zappiens druppelt nu de organisaties binnen. En dit levert nieuwe vragen op: Hoe houden we vernieuwing beheersbaar? Hoe kunnen we ze boeien en binden? Hoe sturen we op productiviteit? Speelt dit ook in uw organisatie? Leo is ingegaan op de uitkomsten van een enquete die door de deelnemers vooraf is ingevuld.

Homo Zappiens: De ultieme droom voor een IT-manager? 

Zie voor meer informatie over dit congres: ITSMF. 

Bron foto: deryckh

“Ruim tien jaar geleden begon ik bij een bedrijf waar ik moest vragen of ik alsjeblieft een e-mailaccount mocht. Het vergde wat overtuiging, maar na twee maanden had iedereen een e-mailadres”, vertelt Ton Zijlstra (expert Social software) met een knipoog. “Recent is iemand bij een ministerie weggegaan omdat hij geen internet op zijn werkplek had. ‘Hoe kan ik dan mijn werk doen?’, vroeg de werknemer en nam vervolgens ontslag.”

De moraal is duidelijk: het bedrijfsleven kan niet om de technologische ontwikkelingen heen. Niet alleen raken werknemers gewend aan de IT-faciliteiten, ook de meerwaarde ervan wordt langzamerhand ontdekt. Web 2.0 toepassingen zijn in zwang, zo blijkt ook uit McKinsey’s global survey How businesses are using Web 2.0. Meer dan driekwart van de ondervraagde CEO’s is van plan de investeringen in technologische trends die de samenwerking bevorderen zoals sociale netwerken en webdiensten te vergroten. Geen trein die je je kunt veroorloven te missen, kunnen de deelnemers concluderen uit de verhalen van Ton Zijlstra en Wim Veen (auteur van het boek Homo Zappiens en professor aan de Technische Universiteit Delft).

De jeugd gebruikt al volop een groot scala aan ICT-tools. Ze zijn volledig ingeburgerd in de digitale wereld en weten hoe ze zich kunnen voortbewegen op de digitale snelweg, vertelt Wim Veen. “De gebruiker van informatie komt steeds meer centraal te staan. Ook in de leerprocessen is deze verschuiving merkbaar. De jeugd van tegenwoordig is gewend snel te schakelen, kan met gemak vier dingen door elkaar heen doen (multitasking) en scant eerder dan dat ze een pagina ouderwets lezen. Beelden vormen de taal van de toekomst, leren wordt een spel dat je samen speelt in plaats van alleen en dankzij allerhande communicatiemiddelen zoals MSN, e-mail en mobiele telefoon zijn ze 24 uur per dag bereikbaar. Dit is de volgende generatie werknemers.”

“Mijn nichtje van negen onderhoudt een internationaal netwerk, met oud-klasgenootjes. Maar wat hebben deze ontwikkelingen voor consequenties voor het bedrijfsleven?”, vraagt Ton Zijlstra zich af. Volgens hem zijn organisaties de perfecte omgeving voor de nieuwe lichting ict-toepassingen omdat ze op bergen van data zitten en bestaan uit sterke groepen met een gemeenschappelijke focus. Daarnaast vraagt de huidige toename van veranderingssnelheid en informatie om andere vaardigheden. Hierbij kunnen tools zoals een wiki of del.icio.us de bedrijfsprocessen ondersteunen. Een wiki kan het e-mailverkeer binnen projectgroepen verminderen met 75% blijkt uit de ervaringen bij Dresdner Kleinwort Wasserstein, simpelweg door alle communicatie en documentatie centraal in de wiki in te voeren.

Marcel Kesselring verklaart vanuit zijn praktijkervaring hoe je deze toepassingen kunt laten landen in de eigen organisatie. Hij heeft bij Unilever ervaren hoe viral marketing internationale kennisdeling kan bevorderen. Hierbij worden diverse multimediale toepassingen ingezet zoals podcasts en animatiefilmpjes die gefaseerd een nieuw product intern en extern lanceren. Bovendien bevordert deze werkwijze het delen en borgen van informatie binnen de organisatie. Wie kiest er nog voor een kwartaalrapportage als de cijfers en het laatste nieuws als korte animatiefilm op intranet staan?

Aansluitend beschrijft Ton Zijlstra hoe zijn dag eruit ziet als kenniswerker. Een breed scala aan gereedschappen passeert de revue terwijl hij vertelt wat het nut van elke toepassing is. “Veel tools die ik nu toepas waren er twee jaar geleden nog niet,” legt hij uit. “Ik beschouw veel van deze hulpmiddelen als conceptversies van wat nog komen zal.” Het seminar eindigt bij de vraag aan de deelnemers: ‘Wat ga jij morgen doen?’ De enige manier om erachter te komen welk gereedschap handig is, is tenslotte zelf ermee te werken en het nut ervan te ervaren. Met de informatie uit het seminar kunnen de deelnemers zo aan de slag!

Afgelopen maandag vond de eerste sessie plaats. Met een gevarieerde groep mensen beleefden we een inspirerende dag. Gezamenlijk onderzochten we hoe de beschikbaarheid van nieuwe media effect heeft op hoe we werken, leren, en omgaan met informatie. Prof. Wim Veen van de TU Delft verzorgde de aftrap door te laten zien hoe kinderen, in antwoord op wat er mogelijk is, met de wereld om zich heen omgaan, en hoe hun gedrag daarbij anders is (slides). Wims situatieschets bleek niet alleen herkenbaar bij kinderen, maar ten dele ook in de eigen werkomgeving. De achterliggende veranderingen werden vervolgens nader belicht door Ton Zijlstra (Slides). De Homo Zappiens en Web2.0 zijn een kwalitatief antwoord op de kleiner wordende wereld, en de toegenomen snelheid en hoeveelheid informatie. Ter illustratie liet Ton vervolgens zien hoe die kwalitatieve veranderingen in zijn eigen werk vorm krijgen gedurende een doorsnee werkdag.

De middag was vervolgens gewijd aan hoe dit effect heeft op de organisaties waarin we met elkaar werken. Karsten Ehms van Siemens deed daarbij uit de doeken waarom en hoe bij Siemens voor medewerkers interne weblogs zijn ingezet. Zowel vanuit het kennismanagement-team als vanuit de (interne) communicatie-afdeling(en) is dit initiatief een jaar geleden wereldwijd gestart. De situatiebeschrijving bij Siemens werd vervolgens aangevuld met de inzichten uit cases elders, onder meer uit de eigen Proven Partners praktijk. Belangrijkste conclusies waren daarbij dat de Homo Zappiens en Web2.0 in organisaties betekent dat je samenwerking integreert met de bedrijfsprocessen, en de ICT-gereedschappen met de taken van mensen. Dat is nu vaak nog niet het geval.

Als stabiel fundament dient daarbij de bestaande ICT-infrastructuur met de grote hoeveelheden gegevens die daarin zijn opgeslagen, en het feit dat de medewerkers van een organisatie per definitie een netwerk en hechte groepen vormen. Grote hoeveelheden informatie, en gerichte groepen zijn de basis waarop de Homo Zappiens en Web 2.0 kunnen bloeien.

Uiteindelijk gingen we allemaal met een conreet eerste actiepunt naar huis. Zoals het een Homo Zappiens betaamt: een actieve rol pakken.

Heb je interesse om ook eens deel te nemen aan dit seminar? Neem gerust contact met ons op via de email.

Het is op zich wat paradoxaal om met vijftig mensen in een klassieke collegezaal met aan de grond geschroefde stoelen een uur te gaan zitten luisteren naar de presentatie van prof. Wim Veen (TU Delft) over ‘het nieuwe leren in organisaties’ waarin juist het tegenovergestelde wordt besproken. Een plezier was het niettemin!

Vol passie verhaalde Wim Veen over de veranderde (digitale) wereld waarin jongeren van nu opgroeien, en de effecten die dat heeft op hoe ze zich de wereld eigen maken. Hij noemt hen Homo Zappiens, wij de Kennisreiziger. Opererend in netwerken, niet-lineair en multi-taskend lossen ze de problemen op waarvoor ze zich gesteld zien. Niet alleen onze onderwijsinstellingen zijn nog niet echt ingericht op die nieuwe realiteit, die voor onze kinderen een gegeven is, maar ook de organisaties waarin we werken zullen veranderen onder invloed van de nieuw instromende medewerkers.

In de panel-discussie na de presentatie van Wim Veen, was het woord aan enkele leerlingen en studenten, en enkele jonge medewerkers van bedrijven. Zij beschreven hun realiteit van alledag, en reageerden op vragen uit de zaal en op elkaar. In mijn rol als moderator van de discussie had ik een eenvoudige middag. Vol energie werd er doorgediscussieerd tot het eind van de beschikbare tijd. De borrel was daarna het toneel voor het vervolg van intensieve uitwisseling.

Het viel me op dat de jongeren in veel van hun antwoorden uitgingen van intrinsieke motivatie, en hun sociale relaties centraal stelden als informatiefilter (‘dan vraag ik gewoon iemand die ik ken om hulp’). Vanuit de ‘andere’ kant van de zaal gingen veel van de vragen juist over informatie-objecten en het beoordelen van de ‘objectieve’ kwaliteit ervan, terwijl bij de jongeren dus informatie op zich geen primaire rol speelde maar de sociale context waarin die informatie werd gedeeld.

Het een is daarbij wat mij betreft niet beter of slechter dan het ander, maar ‘slechts’ een gegeven verandering die we een plek moeten geven in onze organisaties. Er wordt een beroep gedaan op ons verandervermogen, en dat is zoals ook in de zaal werd opgemerkt op zich niets nieuws. Dat is dan ook de richting die we als follow-up willen inslaan. Binnen onze community of practice de Kenniscirkel zullen we naast napraten over de bijeenkomst ook inventariseren hoe binnen onze verschillende organisaties ontwikkeling nu is vormgegeven. Om vervolgens in een verdiepingssessie de vraag te stellen hoe een ‘New Academy’ er uit zou zien, en welke van de huidige ontwikkel-interventies dan wel of niet zullen veranderen.

Zie ook de videobeelden die Hans Mestrum on-line zette, of lees de terugblik van panellid Elmine Wijnia (die ook foto’s in deze posting maakte). De sheets van de presentatie van Wim Veen zijn als  powerpoint file te downloaden.