Wim Veen is zelfstandig adviseur en hoogleraar educatie en technologie aan de TU Delft. Hij werd met name bekend door zijn visie op leerconcepten en leeromgevingen voor de publieke en private sector. Wim zegt dat veel bedrijven investeren in E-learning maar dat werknemers dat toch weinig motiveert en dat komt omdat het leerproces op het scherm hetzelfde is gebleven als voorheen.

De aandacht voor nieuwe leervormen staat daarom nu hoog op de agenda. Leren en opleiden in organisaties ontwikkelt zich van individuele en cursorische trainingen naar nieuwe online omgevingen. Leren op de werkplek wordt informeel, zelfsturend en direct gekoppeld aan het dagelijks werk. Het leren wordt ook just-in-time en just-for-me waarbij ‘communities of practice’ al dan niet in games of simulaties georganiseerd, opkomen en weer verdwijnen. Kennis wordt niet langer ‘gemanaged’ met behulp van databases vol documenten maar kennisontwikkeling wordt gefaciliteerd, de werkondernemers vormen gezamenlijk het sociaal kapitaal van de onderneming.

Door de instroom van steeds meer jongeren in het bedrijfsleven is Wim Veen geïnteresseerd in de cultuur van jongeren die opgroeien met informatie en communicatie technologie. Hij gebruikt de term Homo Zappiens voor de jongeren die opgroeien met een muis in de hand en een computer als eerste venster op de wereld. Hij heeft een positieve kijk op deze generatie en ziet deze generatie als richtinggevend voor toekomstige scenario’s voor leren en werken, zowel organisatorisch, didactisch als inhoudelijk.

Wim Veen werkte voorheen als didacticus in de leraarsopleiding van de universiteit van Utrecht, waar hij in 1986 een onderzoeksgroep oprichtte op het gebied van educatieve toepassingen van ICT. Hij werkte in een groot aantal nationale en internationale projecten die zich richtten op het gebruik van nieuwe technologieën in het onderwijs. Hij redigeerde een aantal boeken en publiceerde vele artikelen over het gebruik van ICT in het onderwijs. Zijn laatste boek is ‘Homo Zappiens, leren, leven en werken in een digitaal tijdperk.’Hij is een veel gevraagd spreker op binnen- en buitenlandse conferenties. Wim Veen is als associate partner verbonden aan de Proven werkmaatschappijen.

E-mail:                Wim@proven.nl

Wist u dat er een groeiende groep is die niets te maken willen hebben met het nieuwe werken? Deze Homo Dinosaurus (homo dino’s) haakt bewust niet aan bij sociale platformen zoals Twitter, LinkedIn, Facebook en Hyves. Of ze hebben het geprobeerd en sluiten vervolgens hun accounts (dat is dus iets anders dan defrienden).

De term homo zappiens wordt vaak toegeschreven aan de generatie die is opgevoed met internet en digitale communities. Een stroming mensen die getypeerd kan worden doordat ze meerdere dingen tegelijkertijd doen, en dus letterlijk zappen tussen verschillende activiteiten.

De homo dino is dus het tegenovergestelde. De vraag is natuurlijk wat de reden zou kunnen zijn dat deze groep homo dino’s niet aansluit op het nieuwe werken? Wat is de toegevoegde waarde in de opkomende veranderingen?

Een voorzet:

1. Geen massa: meedoen op online netwerken heeft geen zin, omdat hun eigen bestaande netwerk nog niet aanwezig is op die plekken.
2. Geen directe winst: ook zonder online netwerken maken ze carrière en hebben ze sociale contacten.

Is dit een probleem? Moet er extra energie worden gestoken om hen te overtuigen van de voordelen en ze te laten participeren in het veranderingsproces? Ja en nee. Stilstand is achteruitgang, maar tegelijkertijd:

• Wie had in 1999 kunnen bedenken dat er in 2009 meer mobieltjes in Nederland zouden zijn dan mensen?
• of wie had in 1999 gedacht dat in 2009 internettoegang thuis als nutsvoorziening wordt gezien?

Bij deze twee veranderingen heeft er een ‘tipping point’ plaatsgevonden. Opeens is het normaal om een mobieltje en internet te hebben. Zelfs de groep die destijds niet mee wilde doen (bewust of onbewust) heeft nu een mobieltje en internettoegang.

Wanneer de massa een verandering adopteert, verspreidt dit zich ongemerkt en heeft men niet eens meer door dat ze mee doen. Ditzelfde fenomeen kan gelden voor de adoptie van het nieuwe werken (wat tegen die tijd anders heet), maar daarvoor is wel een bepaalde massa nodig. Wanneer het tipping point komt is dus de vraag. Maar de homo dino’s zullen zich transformeren naar homo zappiens. Anders sterven ze uit.

Mijn verwachting is echter dat het geen tien jaar duurt voor dit tipping point zich manifesteert. Tijdig je hierop voorbereiden kan helpen om te zorgen dat je niet achterloopt zodra het zover is.

Wilt u meer informatie over dit onderwerp? Neem dan contact op met Tom Verhoeve.

Stand van zaken

Als we naar het internetgebruik kijken van de verschillende generaties dan kun je constateren dat babyboomers (geboren tussen 1945 en 1955) die pas op latere leeftijd in contact zijn gekomen met internet en het internet dan ook voornamelijk gebruikt om te surfen en te zoeken naar informatie. Generatie X (geboren tussen 1960 en 1985) die als jonge volwassene de opkomst van het internet heeft meegemaakt, gebruikt het internet niet alleen om te surfen en het zoeken naar informatie maar ook als medium voor de sociale contacten te onderhouden. Zij zijn dus ook in grote getale aanwezig op bv. www.schoolbank.nl.

In het boek ‘Generatie Einstein’ geven Inez Groen en Jeroen Boschma aan dat deze generatie niet alleen maar achter de computer hangen maar dat deze generatie slimmer, sneller en socialer dan de generaties voor hen. Professor Wim Veen (TU Delft) noemt deze generatie – opgegroeid met games en nieuwe media – ook wel Homo Zappiens, de Kennisreiziger. Ze opereren in netwerken en zijn sterren in multi-tasking. Een leven zonder internet zouden zij zich niet kunnen voorstellen.

Homo Zappiens

Onderzoeksbureau Forrester bracht eind vorig jaar een onderzoeksrapport ‘Social Technographics’ uit met daarin een overzicht over het gebruik van social media in Europa gebaseerd op een onderzoek onder 13.254 Europeanen.

• Inactives – mensen die helemaal niet actief zijn op het gebied van social media
• Spectators – mensen die blogs lezen, video’s bekijken en dus passief handelen
• Joiners – mensen die al iets actiever worden en zich aansluiten bij networking sites als Hyves en LinkedIn
• Collectors – de verzamelaars die veel aan te taggen zijn, veel RSS feeds hebben. Voor organisaties zijn deze mensen in het bijzonder interessant omdat zij kennis identificeren en kunnen ontsluiten ten behoeve van de gehele organisatie
• Critics – mensen die reageren op anderen door reactie op blogs of ratings geven op bijvoorbeeld video’s. Het is niet verwonderlijk dat deze groep in Nederland groter is dan in andere europese landen.
• Creators – mensen die blogs schrijven, webpagina’s bijhouden, foto’s of video’s toevoegen op bijvoorbeeld YouTube of Flickr.

In vergelijking tot Europa zit Nederland bovenin de ladder met relatief veel Critics en Creators. Volgens de Forrester stimuleert de hoge penetratie van breedband het actief participeren in social media en het publiceren van content. De Homo Zappiens zetten de trend en scoren hoger bij creators en critics maar de verwachting is dat de oudere generaties snel gaan volgen. De groei wordt verklaard door het feit dat de oudere generatie steeds meer tijd krijgt en het feit dat ze in hun werkleven gewend zijn om met computers om te gaan.

Het relatie event van Proven Partners op 17 juni ging over het netwerken tussen generaties. Nadat Leo van de Vorst opende met de vaststelling dat alle mensen uniek zijn en de zaal alleen maar vreemde vogels bevatte, gingen we een middagje heerlijk generaliseren en in stereotypen praten.
Om de aanwezigen te inspireren presenteerden achtereenvolgens Marcel Kesselring, Susan van Dijen en Mark Sleijser kort iets over generaties en achtereenvolgens het web, de werkomgeving en de resultaten van het PP-onderzoek naar aanleiding van de LWI-scan.

Hierna gingen 3 generaties uiteen om na te denken over hun kernkwaliteiten en mindere competenties. Met een totaal verschillende aanpak die de stereotypen bevestigde, leidde dit tot de volgende uitkomsten:

Nu de verschillen uitgediept waren, gingen we op zoek naar de synergie tussen generaties. Nu werden gemêleerde groepen gevormd die als opdracht kregen welke werkafspraken maak je als projectteam om elkaars competenties optimaal te benutten?. Dit leidde tot de volgende uitkomsten:

• Water bij de wijn doen
• Samenwerken / ervaringen overdragen
• Jongeren komen kennis halen. “Ik benader jou omdat je iets weet; benader mij om buiten de kaders te denken.”
• Starten vanuit probleem ipv oplossing, met veel ruimte in de 1e fase en in de 2e fase concretiseren

Zo kunnen vergaderingen beter worden voorbereid en genotuleerd door medewerkers jonger dan 30 jaar. Medewerkers van 30 tot 45 jaar kunnen de inhoud goed analyseren en de medewerkers van 45 jaar en ouder kunnen in de vergadering besluiten nemen.

Rolverdeling:

• < 30: Projectleider (leerling)
• 30-45: Projectmanager (kritische vragen en verbindende factor)
• 45+: Opdrachtgever (Meester)

Tot slot gingen we onder het genot van een borrel door met netwerken en keken we terug op een geslaagde middag.

Afgelopen maandag vond de eerste sessie plaats. Met een gevarieerde groep mensen beleefden we een inspirerende dag. Gezamenlijk onderzochten we hoe de beschikbaarheid van nieuwe media effect heeft op hoe we werken, leren, en omgaan met informatie. Prof. Wim Veen van de TU Delft verzorgde de aftrap door te laten zien hoe kinderen, in antwoord op wat er mogelijk is, met de wereld om zich heen omgaan, en hoe hun gedrag daarbij anders is (slides). Wims situatieschets bleek niet alleen herkenbaar bij kinderen, maar ten dele ook in de eigen werkomgeving. De achterliggende veranderingen werden vervolgens nader belicht door Ton Zijlstra (Slides). De Homo Zappiens en Web2.0 zijn een kwalitatief antwoord op de kleiner wordende wereld, en de toegenomen snelheid en hoeveelheid informatie. Ter illustratie liet Ton vervolgens zien hoe die kwalitatieve veranderingen in zijn eigen werk vorm krijgen gedurende een doorsnee werkdag.

De middag was vervolgens gewijd aan hoe dit effect heeft op de organisaties waarin we met elkaar werken. Karsten Ehms van Siemens deed daarbij uit de doeken waarom en hoe bij Siemens voor medewerkers interne weblogs zijn ingezet. Zowel vanuit het kennismanagement-team als vanuit de (interne) communicatie-afdeling(en) is dit initiatief een jaar geleden wereldwijd gestart. De situatiebeschrijving bij Siemens werd vervolgens aangevuld met de inzichten uit cases elders, onder meer uit de eigen Proven Partners praktijk. Belangrijkste conclusies waren daarbij dat de Homo Zappiens en Web2.0 in organisaties betekent dat je samenwerking integreert met de bedrijfsprocessen, en de ICT-gereedschappen met de taken van mensen. Dat is nu vaak nog niet het geval.

Als stabiel fundament dient daarbij de bestaande ICT-infrastructuur met de grote hoeveelheden gegevens die daarin zijn opgeslagen, en het feit dat de medewerkers van een organisatie per definitie een netwerk en hechte groepen vormen. Grote hoeveelheden informatie, en gerichte groepen zijn de basis waarop de Homo Zappiens en Web 2.0 kunnen bloeien.

Uiteindelijk gingen we allemaal met een conreet eerste actiepunt naar huis. Zoals het een Homo Zappiens betaamt: een actieve rol pakken.

Heb je interesse om ook eens deel te nemen aan dit seminar? Neem gerust contact met ons op via de email.